Rönesans tipografisinin geometrik temellerini atan metinlerin başında gelen Luca Pacioli'nin 1509 tarihli De Divina Proportione adlı eseri, dönemin evrensel uyum ve matematiksel mükemmellik arayışını harf formu üzerinden sistematikleştirir. Peki bu geometrik mutlakiyet, kaligrafinin dinamik doğasıyla nasıl bir ilişki kurar? Bu sorudan hareket eden makale, Pacioli'nin pergel ve cetvel disiplinine dayalı "geometrik mutlakiyet" anlayışını, bir Latin kaligrafi sanatçısının analitik ve uygulamalı perspektifinden yeniden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yaklaşımına dayalı Sanat-Temelli Araştırma (Arts-Based Research) deseniyle yürütülen çalışmada, literatürde çoğunlukla sanat tarihi veya grafik tasarım bağlamında ele alınan Pacioli alfabesi, kaligrafik icranın dinamik doğası (ductus) ile geometrik formun statik kurgusu arasındaki gerilim üzerinden analiz edilmiştir. Araştırma kapsamında, Pacioli'nin idealize ettiği harf formları geleneksel kaligrafi teknikleri kullanılarak manuel olarak yeniden üretilmiş; çalışma, Pacioli'nin 23 büyük harfinden "A" ve "O" harfleriyle sınırlandırılmıştır. Kalemin açısı, yüzey üzerindeki devinimi ve mürekkep akışının geometrik kafes sistemleri ile kurduğu ilişkide ortaya çıkan ontolojik uyumsuzluklar değerlendirilmiştir. Çalışmanın bulguları, matematiksel oranlara dayalı harf anatomisinin kaligrafik pratikte optik denge, bedensel sezgi ve insani hata payı ile nasıl yeniden yorumlandığını ortaya koymaktadır. Bu makale, Rönesans tipografisinde rasyonelleşme sürecinin kaligrafik gelenekten bir kopuş değil, aksine iki disiplin arasında gelişen sofistike bir entegrasyon biçimi olduğunu savunmaktadır
Luca Pacioli's De Divina Proportione (1509), one of the foundational texts that laid the geometric groundwork of Renaissance typography, systematizes the period's quest for universal harmony and mathematical perfection through letterforms. But how does this geometric absolutism relate to the dynamic nature of calligraphy? Guided by this question, this article aims to reevaluate Pacioli's understanding of "geometric absolutism"—rooted in the discipline of compass and ruler—from the analytical and applied perspective of a Latin calligrapher. Employing a qualitative Arts-Based Research design, the Pacioli alphabet, predominantly addressed in the literature within the contexts of art history or graphic design, is analyzed here through the tension between the dynamic nature of calligraphic execution (ductus) and the static construct of geometric form. Within the scope of this research, the letterforms idealized by Pacioli were manually reproduced using traditional calligraphic techniques; the ontological discrepancies arising in the relationship between pen angle, its movement across the surface, and ink flow with geometric grid systems were evaluated through systematic observation and comparative analysis. The findings reveal how letter anatomy based on mathematical proportions is reinterpreted in calligraphic practice through optical balance, bodily intuition, and the margin of human error. This article argues that the rationalization process in Renaissance typography was not a rupture from the calligraphic tradition, but rather a sophisticated form of integration developing between the two disciplines. The study is limited to Pacioli's 23 uppercase letters, with in-depth analysis confined to the letters "A" and "O".
By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.
