Mühür, geçmişten günümüze bir sahiplik ve onay aracı olarak kullanılmıştır. Arkeolojik dönemlerde taş ve kemik yüzeylere yapılan baskılarda genellikle çeşitli işaretler ve mücadele sahneleri yer almaktadır. Madenlerin keşfedilip işlenmesi ve yazının icadıyla birlikte madeni mühürler ortaya çıkmıştır. Bu mühürlerin baskı yüzeylerine, mührün ait olduğu kişi ya da kurumun bilgileri kazınmıştır. Osmanlı dönemi mühürleri de genellikle madenler ile değerli ve yarı değerli taşlar üzerine işlenmiştir. Mühürlerin yapımında önemli rol oynayan hakkakların iyi bir eğitimden geçtiği bilinmektedir. Hakkaklar; tezyin, hat, maden işçiliği ve edebî sanatlar alanlarında eğitim almaktaydılar. Osmanlı dönemi üzerine yapılan bilimsel çalışmalarda mühürler üç gruba ayrılmaktadır: zat (şahıs), resmî (kurum) ve tılsım mühürleri.
Bilimsel çalışma kapsamında ele alınan Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi, 1948 yılından itibaren farklı dönemlerde çeşitli müze binalarına sahip olmuştur. Günümüzde müze; Halepli Bahçe Mozaik Müzesi ve Arkeopark komplekslerinden oluşan yeni yapısıyla 2015 yılında hizmete açılmıştır. Yaklaşık 10.000 eserin sergilendiği müzede 95 adet Osmanlı dönemi mührü bulunmaktadır. Bu mühürler zat (şahıs), resmî (kurum) ve tılsım mühürleri olarak sınıflandırılmaktadır. Ancak müzede yapılan bilimsel çalışmalarda bu türlerin dışında iki yeni mühür türü daha tespit edilmiştir. Bunlar tarikat (sufi) ve icazet mühürleridir. Üzerinde Abdulkadir Geylani’ye övgülerin bulunduğu tarikat (sufi) mühürleri ile icazet mühürlerine, bu alanda yapılan çalışmalarda ilk kez rastlanmıştır. Tarikat ve dinî eğitim merkezlerinde kullanıldığı düşünülen bu mühürlerin, mühür sanatına ilişkin yapılacak bilimsel çalışmalarda iki yeni başlık altında değerlendirileceği öngörülmektedir. Bu çalışmanın temel amacı da müzede yer alan bu iki yeni mühür türünün Osmanlı dönemi mühürlerinden farklı olan yanlarını ortaya çıkarmaktır. Bu amaç doğrultusunda iki eser görsel analiz yöntemiyle incelenmiştir. Görsel analiz yöntemiyle yapılan araştırmada mühürlerin ait oldukları dönem, yapımında kullanılan malzeme, süsleme ve hat (yazı) özellikleri ele alınmıştır. Görsel analiz yöntemiyle elde edilen bulgular değerlendirildiğinde Osmanlı dönemi mühürlerinin gruplandırılmasına yeni başlıklar kazandırmıştır.
Seals have been used as a means of ownership and authentication from ancient times to the present day. In archaeological periods, impressions made on stone and bone surfaces typically feature various symbols and scenes of battle. With the discovery and processing of metals and the invention of writing, metal seals emerged. Information about the person or institution to which the seal belonged was engraved on the impression surfaces of these seals. Seals from the Ottoman Period were also generally engraved on metals and precious and semi-precious stones. It is known that the engravers, who played a significant role in the production of these seals, received a thorough education. Engravers received training in the fields of ornamentation, calligraphy, metalwork, and literary arts. In scholarly studies on the Ottoman Period, seals are classified into three groups: personal (individual), official (institutional), and talismanic seals.
The Şanlıurfa Archaeology Museum, which is the subject of this scientific study, has been housed in various museum buildings at different times since 1948. Today, the museum opened to the public in 2015 with its new complex, comprising the Halepli Bahçe Mosaic Museum and the Archaeopark. The museum, which displays approximately 10,000 artifacts, contains 95 Ottoman-period seals. These seals are classified as personal, official (institutional), and talismanic seals. However, scientific research conducted at the museum has identified two additional types of seals beyond these categories: Sufi (tarikat) and authorization (icazet) seals. Sufi seals bearing praises of Abdulkadir Geylani and authorization seals have been encountered for the first time in studies in this field. It is anticipated that these seals, believed to have been used in Sufi orders and religious education centers, will be evaluated under two new categories in future scientific studies on seal art. The primary objective of this study is to highlight the aspects of these two new seal types in the museum that differ from Ottoman-period seals. In pursuit of this objective, two artifacts were examined using visual analysis methods. In the research conducted using visual analysis, the period to which the seals belong, the materials used in their production, and their decorative and calligraphic (script) features were examined. The findings obtained through visual analysis have introduced new categories to the classification of Ottoman-period seals.
By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.
